Anatomie van de Spitfire cockpit deel 1

Het vliegtuig dat hier als voorbeeld dient is de Supermarine Spitfire Mk Vb BL628 (YO-D), die kortgeleden opnieuw opgebouwd is door Avspecs Ltd in Auckland, Nieuw Zeeland. Door de zeer hoogwaardige restauratie die meer dan 30 jaar duurde, is deze cockpit eigenlijk helemaal volgens de oorlogstijd productie standaard gemaakt. Daarom zijn de volgende foto's een betrouwbare referentie van de opbouw van een productie Spitfire Mk V.

Dit is de karakteristieke foto van een cockpit zoals gezien door de ogen van de piloot als hij het toestel nadert. De piloot zal via de open deur (links) plaatsnemen, nadat hij op de vleugel is geklommen. Er zijn geen opstapjes aan het toestel.

BL628 werd geleverd door de Castle Bromwich fabriek in januari 1942 aan 410 Squadron RCAF in Gravesend en werd het persoonlijke toestel van G. B. Murray die het toestel Marion noemde naar de naam van zijn vriendin. Vervolgens diende het toestel kort bij het Amerikaanse 308 Squadron van de 31ste FighterGroup en bij de squadrons 167 en 610. In juni 1943 ging het over naar de marine om door Cunliffe Owen Aircraft geconverteerd te worden tot een deklandings versie. Toegewezen aan 899 Squadron voor trainings doeleinden in Belfast, Ierland. Voor het eind van de oorlog deed het dienst bij de marine 719 en 794 Squadrons te St. Merryn in Cromwell.

Daar werd ook 30 jaar later de in zeer slechte staat verkerende romp gevonden. Peter Croser en Michael Aitchison uit Australie kochten de romp in 1977 en met engelse slooponderdelen werd de romp nauwkeurig weer opgebouwd. In 1991 was de romp weer even tijdelijk in Engeland en vervolgens weer naar Australie waar de vleugels gemonteerd werden die opgebouwd waren op het Isle of Wight in Engeland. Voor de laatse fase van het restauratie project werd het toestel naar Nieuw Zeeland gebracht, naar Avspecs Ltd. Op 29 september 2007 ging het toestel voor het eerst weeer de lucht in.

Als de piloot de cockpit in klimt ziet hij het windscherm en het intrumenten paneel. Zoals bij de meeste vliegtuigen uit die periode is de cockpit niet erg ruim. De schouderbreedte in de cockpit werd bepaald door de afmetingen van de motor. Gelukkig was het "kantoor" van de Spitfire toch wat ruimer dan de meeste van zijn tijdgenoten, zoals de duitse Messerschmitt Bf 109. Er is voldoende schouderbreedte en ondanks het in eerste instantie platte cockpitdak gaf de koepel voldoende hoofdruimte ook voor lange vliegers.

Recht naar beneden kijkend zag men dit. Alles is zuiver functioneel en behoorlijk spartaans uitgevoerd. Er is geen vloer aanwezig. De piloot moest meteen zijn voeten in de pedalen steken. Het instrumentenpaneel is rechtstreeks gemonteerd op het nummer 8 romp frame en de apparatuur en de aansluitingen aan de zijkanten zijn rechtstreeks aan het frame of aan de huiddelen gepopnageld. Vergeleken met de cockpits van vliegtuigen uit rond 1930 is de bediening van het onderstel, kleppen, prop verstelling en radio behoorlijk gecompliceerd en droeg bij aan een verhoogde werkbelasting voor de vlieger.

Het instrumenten paneel. Het paneel en de meeste instrumenten werden zwart geverfd, wat contrasteerde met het olijfgroene structurele gedeelte van het vliegtuig. Het standaard blindvlieg paneel ziet er opgeruimd uit en zorgde ervoor dat een breed spectrum van vliegers (en ook de vrouwelijk ATA vliegers) zich snel vertrouwd voelden in de diverse types.

Deze foto laat goed zien hoe netjes en opgruimd de cockpit is van een fabrieksnieuw vliegtuig. Alles op de juiste plaats, zelfs de reserve lampen voor het reflector vizier.

Het blind vlieg paneel bevat de standaard 6 belangrijkste instrumenten. Boven van links naar rechts: snelheidsmeter, kunstmatige horizon en de stijgsnelheidsmeter. Onderste rij van links naar rechts: hoogtemeter, gyro kompas en gedeeltelijk afgedekt door de stuurkolom de bocht indicator. De snelheidsmeter is in dit toestel in knopen gecalibreerd wat afwijkend is van de toenmaals geldende norm van mijl per uur (1 knoop = 1,151 mijl per uur). De hoogtemeter geeft het aantal voeten aan.

Aan de linkerkant vinden we de volgende instrumenten. Boven: schakelaar navigatie verlichting en de landingsklep selector (hier in de "up" positie). Het dubbel instrument er onder geeft de hoeveelheid zuurstof aan. Daaronder geplaatst het vierkante instrument dat aangeeft of het landingsgestel ingetrokken, dan wel uit staat. Links daarvan een klok die in verschillende formaten in de Spitfire's zat. Onder de lampen van het onderstel een meter die de stand van het trimvlak van het hoogteroer aangeeft. De twee schakelaars links onder zijn voor de magneet ontsteking. Het onderste instrument geeft de druk in de remleidingen aan.

Aan de rechterkant de motor instrumenten. Bovenaan de toerenteller van de motor, ook wel tachometer genoemd. De rode meter geeft de inlaatdruk weer met links daarvan de controle lamp van de brandstofdruk. Onderste rij links: de gele oliedruk meter, de oranje olie temperatuur meter en de groen radiator temperatuur meter. Het onderste instrument geeft de hoeveelheid brandstof aan in de hoofdtank. De meter werkte alleen als de knop linksonder van deze meter werd ingedrukt.

Het magnetisch kompas zat onderaan het nummer 8 frame bevestigd. De twee draaiknoppen met de aanduiding "floodlights" boven het kompas waren tbv de instrumenten verlichting als er 's nachts gevlogen moest worden.

Rechts van het magnetisch kompas (dus links op deze foto) de brandstof selector. Daarboven twee identieke schakelaars voor magneet boost en startschakelaar. De bronze knop rechts daarvan is om handmatig extra brandstof in de motor te pompen om het starten te bespoedigen. Als laatste de brandstofdruk schakelaar die aan frame 8 vastzit.

Dit is de achterzijde van het instrumenten paneel.

Omdat de bovenste brandstof tank is verwijderd is zodoende goed te zien hoe de achterkant van het paneel in elkaar zit.

Achterkant nu vanaf een andere zijde. Goed is hier de flexibele as van de toerenteller te zien.

Zo is te zien hoe de brandstof tank weer op z'n plek zit.

Een andere inkijk achter de bovenste brandstof tank en de achterkant van het instrumenten paneel. Het rechthoekige frame voor het windscherm had tot doel om het zonnescherm van het vizier te herbergen.

De stoel van de Spitfire was gemaakt van Synthetic Resin-Bonded Paper (SRBP), een soort bakeliet, en vandaar die rood-bruine kleur. De leren rugleuning is geheel volgende oorlogs norm. De zitting omsloot de parachute. De hoogte van de stoel was instelbaar middels de hendel links op de foto. Een speciaal kenmerk van de Spitfire stoel was het rek met acht gaten voor het opbergen lichtspoor munitie.

Achter de stoel waren een tweetal pantserplaten bevestigd om de vlieger aan de achterkant te beschermen. Deze platen en de stoel zaten weer vast aan de nummer 11 frame plaat. Boven de stoel is de ronde hoofdsteun zichtbaar. Zoals in alle thans vliegende Spitfire's zijn de Sutton veiligheidriemen van het modernste materiaal.

Een kijkje achter de rugleuning van de stoel en frame 11 laat zien dat de uiteinden van de Sutton gordels vastzitten aan twee stalen kabels die op hun beurt weer vastzitten aan frame 15 achter in de romp.

De stalen kabels van de Sutton riemen verdwijnen achter frame 12. Het rood kleurige object is de voet van de antennemast waar links en recht de kabels van de veiligheidsriemen lopen naar frame 15.

Het reflector vizier van de Spitfire Mk V werd tijdens het grootste gedeelte van de oorlog gebruikt in alle RAF jagers en werd opgevolgd door het Mark II gyrovizier in 1944. De calibratiering aan de onderzijde werd ingesteld op de spanwijdte van het aan te vallen vliegtuig. Hiermee werd de verlichte ring in het vizier aangepast aan de grootte van het doel zodat de vlieger de afstand beter kon inschatten.

Het projectiescherm. De rubberen rand moest een vorm van gezichts bescherming bieden bij een ongeluk. De tweede grotere glasplaat werkte als zonnescherm en kon wegzakken achter het instrumenten paneel.

Dit is wat de vlieger ziet van het vizier. De dubbele projectie ontstaat omdat het zonnescherm nog zichtbaar is. De onderste ring dient dus voor het richten.

Vanuit deze hoek is de ophanging van het vizier goed zichtbaar. Let ook op het rekje met de drie reserve lampen voor het vizier wat veelzeggend is voor de betrouwbaarheid van de elektrische apparatuur van rond 1940.

Het vizier nu vanuit een andere hoek.

De roos van het vizier kon aan- en uit worden geschakeld. De ronde uitstekende knop was voor het dimmen van het licht in nachtzicht condities.

De gesloten deur gezien vanaf de positie van de vlieger. De koevoet was bedoeld om in geval van nood toch uit de cockpit te kunnen komen.

Linkerkant van de cockpit onder de toegangsdeur en de stoel is hier verwijderd. De twee zwarte panelen waren tbv de trim regeling en een set elektrische schakelaars en zekeringen. Het grote wiel rechts op de foto is voor de hoogteroer trim. Het kleine wiel is voor het richtingroer trimvlak. De twee schakelaars onder het grote wiel zijn voor de hoofdbrandstof pomp en voor de accu en de twee boven elkaar geplaatste schakelaars zijn voor de kanoncamera's en de verwarming van de pitot buis. Het extra paneeltje aan het tussenspant bevat een controlelamp van de dynamo.

Op deze foto is de stoel ook verwijderd. De handel bedient de klep in de radiator zoals beschreven op het zwarte tekstplaatje.

Het gedeelte van de linker cockpit wand tussen de deur opening en het instrumenten paneel. De grote zwarte doos is voor de selectie van de radio kanalen. Links daarvan de ronde indicator van de kanoncamera's en daarboven de cockpit verlichting.

Het meest in het oog springende orgaan aan de linkerkant van de cockpit is wel de bediening van de gasklep en de propeller. De lange hendel met de gele knop is de gashendel. De hendel met de zwarte knop is voor de spoed instelling van de propeller. De kleine schakelaat voor de gashendel dient om het geluidssignaal van een eventueel vergeten te laten zakken landingsgestel te onderdrukken.

De gashendel van boven gezien. Het kleine zwarte handeltje dient om de frictie in te stellen van de gashendel.

Hier is de opening in frame (spant) 8 goed zichtbaar waar de kabels en leidingen van de gashendel door heen gaan. De zwarte kabels zijn voor de electrische apparatuur en de koperkleurige leidingen zijn voor het luchtdruk systeem.

Foto van de rechter zijde van de cockpit met de hendels voor het landingsgestel naast de rechter knie van de vlieger. De overige zaken komen bij de volgende foto's aan de orde.

Met de stoel weer verwijderd is de grote hoeveelheid koperen leidingen aan de rechterkant goed zichtbaar. De leidingen zijn voor de oliedruk, luchtdruk, antivries en zuurstof toevoer.

Dit is de bediening voor de IFF zender (Identificatie Vriend Vijand). De zender gaf elke minuut een 15 seconden durende toon om aan te geven aan de grond radar dat het een Vriend was. Links van de box de stuurboord instrumentenpaneel verlichting.

Het voorste gedeelte van de stuurboord cockpit wand. Het rekje met de drie reservelampen voor het vizier. Links boven deze lampjes een ventilatie opening voor de vlieger waar verse lucht uikomt van onder het windscherm.

Het zwarte ronde geval is de morse seinsleutel.

Bediening van het landingsgestel. Aan de grond moet de hendel in deze stand staan. Het gebogen stuk voor de bediening dient om de leidingen te beschermen.

Het landingsgestel van de Spitfire werd hydraulisch bediend. Dat hield in dat alle leidingen rechtstreeks naar het bedieningsorgaan liepen, vandaar dat het er allemaal zo massief uitziet.

Onder de bediening van het onderstel is een hendel die de brandstof toevoer afsluit van de afwerpbare brandstoftank. Daar achter de zilverkleurige handgreep om de tank af te werpen. Beide organen werden vanaf de Spitfire Mk V standaard.

Een oerwoud van leidingen aan de rechterkant van de cockpit net boven de stoel. Voor deze foto is de stoel ook verwijderd. Het onderdeel linksboven in de foto waarop DANGER staat is de IFF schakelaar bediening. Alleen te bedienen als het plaatje met de tekst werd weggehaald. Rechts is de zwarte luchtdruk fles te zien voor de nood bediening van het landingsgestel. Deze noodbediening werd geactiveerd door de rode hendel met de tekst "EMERGENCY ONLY". Beneden op de foto is de bediening te zien van de antivries installatie voor de voorruit. Links de eigenlijke bediening.

(Ga HIER verder voor deel 2).